"Askotan galdetzen diogu gure buruari ez ote garen pobreen higiezinen agentzia bat bilakatuko"

2023. urtean sortu zenuten Ategin elkartea. Zerk bultzatu zintuen horretara?

Santi Nuñez Martinez: Bazegoen familia bat ez zuena etxebizitzarik eta kalean zegoena, bi haurrekin eta ama erditzeko zorian, arriskuko haurdunaldi batekin. Erantzun bat eman genion egoera horri, Caritasen laguntzarekin, eurak baitziren kasua ezagutzen zutenak. Orduan ikusi genuen bazeudela beste familia batzuk ere arrisku handiko egoeran, etxerik gabe. Horregatik sortu genuen elkartea, arazo horri erantzuten saiatzeko arrisku handiko egoeretan, adingabeak daudenean batez ere. 

Modu horretan hasi ginen, eta gaur egun 60 pertsona gaude artatzen etxebizitzaren esparruan, 17 familia inguru. 

Nola egiten duzue lan?

Pablo Isasi Agirre: Pertsonaren edo familiaren datu guztiak biltzen ditugu, eta jarraian ekiten diogu aztertzeari nola eman ahal diogun erantzuna. Badago elkarteko kide bat higiezinen agentziekin hitz egiteaz arduratzen dena, gurekin elkarlanean aritzen direlako, bat behintzat. Horretan aritzen gara arazoak bideratzeko. 

Santi Nuñez Martinez: Bitartekaritza egiten dugu jabearen eta etxean biziko diren pertsonen artean. Etxebizitza behar gehien dutenak pertsona migratuak izan ohi dira, zaurgarritasun egoera bizian daudenak, hemen dauden lehen urteetan batez ere. Jabeak oso mesfidatiak dira gaitasun ekonomikoak bermatzen ez dituen jendeari alokatzeari dagokionez, esaten dute adingabeek etxeak birrintzen dituztela… Gure helburua da bitartekaritza egitea jabeari bermatzeko gauzak ondo egingo direla, pisua ondo tratatua izango dela, sinatzen den kontratuari erantzungo zaiola… Horren guztiaren bermatzaile gisa jarduten dugu. Ondoren, familiak eurak dira erantzuten dutenak, laguntza sozialen eta abarren bidez. Zailtasunak dauden kasuetan, gu gara diruz laguntzen dugunak. 

Eta jarraipena ere egiten duzue, ez?

Santi Nuñez Martinez: Hori da, akonpainamendua egiten dugu. 

Begoña (elkarteko beste boluntario bat, argazkian agertzea nahi ez duena): Ez gara pisua alokatzera eta bitartekariak izatera mugatzen. Erabateko akonpainamendua egiten dugu: instituzioetara joan, zerbitzu sozialetara, Lanbidera… integraziorantz eman behar dituzten urratsetan laguntzen diegu. Maila pertsonalagoan ere aritzen gara, medikura laguntzea kasu, harrera egiten zaiela sentitu dezaten herrian eta gizartean, bizitza hobe baten bila etorri direlako. 

Santi Nuñez Martinez: Elkartea Amurrioko komunitate kristauaren parte da, eta komunitate bezala argi dugu gure helburua dela harrera lana egin eta lagunarteko harremanak sustatzea, loturak sustatuaz bakarrik dauden pertsonekin. Giza harreman normalizatu eta osasuntsu horiek sustatu nahi ditugu. Horrek aberastu egiten gaitu komunitate kristau, pertsona zein herri gisa. 

Ia hiru urteko ibilbidea egina duzue. Nola definituko zenukete Amurrioko etxebizitzaren egoera? Zer nolako egoerekin egin duzue topo?

P.I.A.: Etxebizitzaren gaia orokortu egin da, zoritxarrez. Ez da Amurrioko arazoa, Euskadirena eta herrialde osoarena baizik. Uste dugu soluzio bat eman behar zaiola kontu honi. Esku-hartze publikoa behar dugu, orain dugunarekiko ezberdina izango dena. Uste dut une honetan partxeak jartzen gaudela sortu ahala, eta etxebizitzaren auzian partxeek ezer gutxirako balio dute. 

Estruktura bat eratu behar da, gizartearekin batera ibiliko dena. Etxebizitzaz hitz egiten dugunean jakin dezagun zertaz hitz egiten ari garen. Izendatzaile komun bat jarri behar dugu. 

Guk ez dugu proiektua egin eta albo batera uzten, etengabeko jarraipena egiten dugu, maiztasun jakin batekin bisitatzen ditugu etxebizitzak, bermeak ematen ditugu… baina etxebizitzaren arazoa bada, seguru aski, une honetan gizartean dugun problemarik urgenteena, beste gauza guztietan duelako eragina. 

S.N.M.: Zu Pablo, alkatea izan zarela, gertutik ezagutu duzu Eusko Jaurlaritzako pisuetan zegoen egoera, horietako batzuk hutsik zeudelako. Guk beti nahi izan dugu pisu horiek erabili, baina araudi eta protokoloen zailtasunekin egin dugu topo. Zehazki, Alokabideren bi etxebizitza daude Amurrion, denbora daramatela hutsik. Arrazoi asko jartzen dira mahai gainean. Bilerak izan ditugu Alokabiderekin, baina ez dago soluziorik momentuz, eta egoera luzatzen da. 

P.I.A.: Amurrion une honetan badugu dozena erdi etxebizitza publiko hiruzpalau urte daramatzatenak hutsik. Etxebidera jotzen dugunean esaten digute askoz denbora gutxiago daramatela hutsik, baina ez da hala. Ez dakit egoera hau nola izendatu. Arazo bat dagoenean ongi etorria eman beharko litzaioke hura konpontzera sartzen denari. Baina hemen badirudi arrotzak garela, izorratzera sartuko bagina bezala, norbaiti protagonismoa kentzera. 

S.N.M.: Eurek aitortzen dute egoera kroniko hori ez dagoela ondo, baina giltza tekniko zein politikoek ez dute aterik irekitzen azkenean. Amurrion hori apur bat eskandalagarria da. Hobeto disimulatzen da etxebizitza publiko hutsak egotea Bilbo edo Gasteiz bezalako hirietan, baina hemen, Amurrion, herri txikia izanda, askoz arreta handiagoa pizten du. Hori da instituzioekin dugun zailtasunetako bat. 

Baina hori jada dauden etxebizitzei dagokionez, ez?

S.N.M.: Bai. Gero badaude egin berri diren etxebizitzak, erantzun garrantzitsua direnak. Baina bertan sartzen dira aspalditik izena emanda dauden pertsonak, hor daude etxebizitza publikora sartzeko araudiak… Guk artatzen dugun jende asko ezin da bertan sartu, ez dituztelako baldintzak betetzen. 

Begoña: Badago beste arazo bat nire ustez oso garrantzitsua dena: jabeek ez diotela inori alokatu nahi, ez dira inortaz fio eta, alokatzekotan, oso errenta altuak jartzen dituzte. 

Arrazismoa existitzen da etxebizitzaren esparruan?

Begoña: Bai, toki guztietan, ez Amurrion soilik. 

P.I.A.: Orokortzen ari da, gainera. Migranteek arazo asko dituzte moldatu ahal izateko, eta hori baliatzen ari da zarata egiteko. 

S.N.M.: Zurrumurru asko daude…

P.I.A.: Gizarte zaratatsuegian bizi gara. Edozein gauza da aukera ona presazko baieztapenak egiteko. Asko aldatu behar dugu mentalitatea. Esaten da Amurrion okupak daudela, eta horrek kezkatzen gaitu eta geroz eta gehiago ixten ditugu aukerak…

S.N.M.: Bai, baina, sektore jakin batzuek sustatzen duten beldur horren aurrean, guk argi esan behar dugu etxebizitzetan sartzen diren pertsona eta familiak ordaintzen dutela, etxebizitzak zaintzen dituztela eta arduratsuak direla. 

Begoña: Kasu batzuetan etxebizitzak hobetzen ari dira gainera…

S.N.M.: Hori da. Orduan, zurrumurru erraz horien aurrean, datu errealak esan behar ditugu. Ez dugu okupazio edo ordainketa gabezia kasurik bizi izan. Pertsona arduratsuak dira. Hori da gure hiru urteko esperientzia. Gainera, badakigu jendeak, baliabide urriak dituenean, egiten duen lehen gauza dela etxebizitza eta bertako hornidurak ordaintzea. Jendeak badaki zer egin behar duen eta bikain erantzuten du. 

Badaude bestelako errealitate batzuk gaur egun azaleratzen ari direnak: errolda egiteko zailtasunak, gelaka alokatzen diren etxebizitzak… Halakorik topatu duzue?

S.N.M.: Hona jende asko dator laguntza mota asko eskatzen, eta gu saiatzen gara gutxieneko protokolo batzuekin erantzuten, Udaleko edo beste erakunde publiko batzuetako gizarte langileetatik igaroz. Erroldaren auzia Udalarekin koordinatuta egiten dugu beti. Amurrioko parrokiari une puntual batzuetan eskatu digute horretan laguntzea, eta Udalarekin elkarlanean egin dugu beti, ez dugulako modu librean funtzionatu nahi. 

Duela gutxi pertsona bat erroldatu genuen. Baina hain da handia esparru horretan dagoen beharra ezin diogula oihartzun handirik eman, gainezka egingo ligukeelako bestela. Tentuz ibili behar dugu. Horregatik izan behar dira gizarte langileak eta Udala egoera bideratzen dutenak, ezin dugu gure kabuz egin, ontasun huts batek gidatuta.

Nik uste dut Udalek erantzun bat eman behar diotela errolda sozialaren gaiari, mugitu behar dira behingoz.  Ezin da jendea erroldatu gabe eduki hilabeteak daramanean hemen bizitzen, pertsonen arteko ustelkeria sustatzen du horrek, erroldaren truke ordaintzera bultzatuta. Mota horretako gauzak ekidin daitezke baliabideak dituztenek (hau da, Udalek eta beste erakunde publikoek) erremedioa jartzen badiote, eta esparru horretan badago utzikeria apur bat, argi eta garbi. Askoz gehiago egin daiteke. 

Elkartearen urteko asanblada egingo duzue ostiralean. Zer asmo duzue datozen hilabeteetarako?

S.N.M.: Beharrak handituz doaz, eta askotan galdetzen diogu gure buruari ez ote garen pobreen higiezinen agentzia bat bilakatuko. Hori bada erronka bat. Guk argi dugu ez dugula egingo ahal duguna baino gehiago. Egiten duguna egin dezakegu Amurrioko Udalarekin hitzarmena dugulako, beste erakunderen baten laguntza ere jasotzen dugulako, jende boluntarioa dagoelako… Baditugu baliabide ekonomikoak jendea artatzeko, eta pertsonak egoera zaurgarrian dauden bitartean artatzen jarraituko dugu. Hori da gure planteamendua. 

Etxebizitzaren gaiak ertz asko ditu, eta ezagutuz joan behar gara hau guzti hau nola landu ikusteko. 

Begoña: Salto bat eman behar dugu. Elkartea ezin da jendeari abala betirako ematen aritu. Idealena litzateke gurekin dagoen jendeak saltoa eman ahal izatea eta jabeek eurei zuzenean alokatzea, gu bitartekari izan gabe. Prozesu bat izan behar da, amaitu beharko litzatekeena, jende berria hartu ahal izateko. 

Egoera kronifikatzearen beldur zarete?

Begoña: Gertatzen ari da. Inork ez du modu zuzenean alokatu nahi. 

Gai hau ulertzeko bi modu kontrajarri dira askotan: etxebizitza bizitzeko baliabide gisa eta etxebizitza merkatuko aktibo gisa. Batzuk uste dute gakoa etxe gehiago eraikitzean dagoela, eta beste batzuk etxe hutsak alokairuaren merkatura pasatzean. Nola ikusten duzue zuek?

P.I.A.: Nik uste bi gauzak egin behar direla: dagoena merkaturatu eta etxe berriak eraiki. Zein izango litzateke egoera ideala? Oreka bat lortzen duena. Badaude etxe asko berritu behar direnak, hori da diotena. Baina nik uste dut itxaroten daudela egoera ekonomikoak baliabide gehiago bermatzera. 

S.N.M.: Utopia horrekin jaio ginen: etxeak dutenek jendearen eskura jartzea eta, ahal dela, arrazoizko prezio batean. Hori zaila izaten ari da, baina badaude kasuak. Badaude pertsona batzuk euren etxea elkartearen esku jarri dutenak merkatuko preziotik behera, eta hori balioan jarri behar da. Hau gehiagora joatea gustatuko litzaiguke. 

Erakunde publikoek eman behar dute soluzioa, baina gizartea ere kontzientziatu egin behar da, hau eskubide bat delako eta, aukera badut, lagundu egin dezakedalako eskubide hori lorgarria izan dadin jende askorentzat. Kontzientziazio lan hori egitea ere dagokigu, komunitate bat garen heinean. 

Kontu zaila da, epe luzera begirakoa. Jabeak konturatu behar dira honek funtzionatu egiten duela, zurrumurru tradizional horiek ez direla egia eta, modu horretan, konfiantza sortu ahal izatea zuzenean alokatu ahal izateko, elkartearen bitartekaritzarik gabe. Borroka utopikoak dira agian, oso epe luzera begirakoak, baina momentuz ondo funtzionatzen ari da. 

P.I.A.: Promozio publikoko alokairuzko etxeen kasuan, gertatzen ari da etxearen jabegoa senide batetik bestera edo lagunartean pasatzea. Ez dago gaizki, baina horrek eragiten du pisuak balorazio egoki bat gabe esleitzea. Hori asko gertatzen ari da. 

S.N.M.: Animatu nahiko genuke etxe hutsak dituen jendea elkartearen esku uztera, denok dakigulako zer suposatzen duen etxe bat izateak familia batentzat, eta badaudelako premia handiko egoerak: etxe berean pilatutako familiak, geletan… Ez du balio idealen egikaritzea beste pertsona batzuen esku uztearekin, guk geuk egiten duguna baino gehiago egin dezakegu. Oso gauza errazak. Beldurrak kendu behar dira, zurrumurru eta arrazismo dinamikei kasurik egin gabe, indar handia dutelako, zoritxarrez.