Azken asteetan protestak eta ezinegona ugaritu egin dira Europako hainbat hiritan. Espainian eta Portugalen maizterren mobilizazioetatik hasi eta Frantzian ikasleen eskarietaraino, ustelkeriaren eta espazio publikoen jabetzearen aurkako Albaniako protestetatik pasatuz, izaera eta irismen desberdineko gatazkak gertatzen dira.
Gizartearen eskaerak handitzen diren bitartean, zenbait diskurtsok behin eta berriz azpimarratzen du erreklamazio horiei erantzun gisa konkista historikoen iraunkortasunik eza, hala nola pentsioen sistema publikoak, edo etxebizitzaren, hezkuntzaren eta osasunaren beharrei erantzuteko aurrekontu-mugak. Aldi berean, immigrazioa arazo gehienen, delinkuentziaren hazkundearen eta kale-indarkeriako gertakarien erantzule gisa aurkezten da.
Hamarkada bat gastu militarrean gora egiten
Hala ere, aurrekontu militarrak handitu nahi direnean, finantza-murrizketek malgutasun handia hartzen dutela dirudi. Neurri sozialak —etxebizitza-plan lehenetsi gisa— urteak luza daitezke hazkunde horien onarpen espres eta segidakoen aurrean.
Stockholmeko Bakea Ikertzeko Nazioarteko Institutuaren (SIPRI) datuek prozesua dimentsionatzeko aukera ematen dute. 2015 eta 2025 artean, gaur egun Europar Batasuna osatzen duten 27 herrialdeen eta Erresuma Batuaren baterako gastu militarra 262.000 milioi eurotik 479.000 milioi eurora igaro zen urtean, 2024ko prezio konstanteetan neurtuta. Hazkunde erreala % 83 ingurukoa izan zen.
Gastu militarra, termino errealetan, 2015eko mailan mantendu izan balitz —oso handia—, 2016 eta 2025 artean 735.000 milioi euroko marjina metatua sortuko zen.
Zer egin zitekeen baliabide horiekin? Galdera ez da erretorikoa. Europako gizarte-azpiegiturari buruzko maila handiko talde batek 100.000 eta 150.000 milioi euro arteko inbertsio-arrakala aurreikusi zuen 2018an, batez ere hezkuntzan, osasunean, zaintzan eta etxebizitzan (Boosting Investment in Social Infrastructure in Europe txostena).
Kontua ez da pentsatzea behar guztiak aurrekontu-transferentzia soil baten bidez konpon daitezkeela. Zergen erreformari, espekulazioari edo lanaren eta kapitalaren arteko harremanari buruzko eztabaida falta da, urrutira joan gabe. Baina magnitudeen konparazioa nahiko adierazgarria da.
Eta joerak bere horretan jarraitzen du, Europako Defentsa Agentziak jakinarazi baitzuen Batasuneko 27 kideen gastuak 2026rako 2025ekoa baino maila handiagoa proiektatzen duela. Proiekzio horrek argi eta garbi adierazten du hartutako orientazio estrategikoa: arma gehiago, ongizate gutxiago.
Gastu militar handiagoak segurtasun handiagoa esan nahi du?
Berrarmatze europarra bultzatzen dutenek nazioarteko arriskuak larriagotzen dituztelako justifikatzen dute. Errusia, Ukrainako gerra, Txina eta Estatu Batuek bere aliatuekin hartutako konpromisoei buruzko ziurgabetasuna aipatzen dituzte bereziki.
Zentzugabea litzateke benetako mehatxuak daudela ez jakitea, baina eztabaida sakon eta zintzoa falta litzateke Europako gizartearentzat benetako mehatxuak zeintzuk izango liratekeen jakiteko. Eta ezein Estaturi ere ezin uka dakioke seguru sentitzeko duen eskubidea.
Baina defentsarako eskubidea aitortzeak ez du esan nahi gastu militarraren gehikuntza oro beharrezkoa, eraginkorra edo komenigarria denik, eta are gutxiago arma-karrera bat erantzun posible bakarra denik.
Aztertu beharko litzatekeen lehenengo kontua da ea Europak behar bezala erabiltzen dituen bere defentsarako erabiltzen dituen baliabideak. Erantzuna ezezkoa litzateke. Are gehiago: diru-masa gero eta handiagoak xahutzeaz gain, etekinak handitzen ari diren eragile ekonomiko jakin batzuekiko selektiboki egiten du.
Galdera saihestezina da: zergatik aurkezten da gastu militarraren hazkundea saihestezintzat, eta alde batera uzten dira defentsa-ahalmena antolakuntza-erreformen bidez hobetzeko aukerak, hainbat txostenek aspaldidanik adierazten duten bezala?
Bigarren kontua da zer segurtasun ematen duen berrarmatzeak. Begirada Europatik haratago zabaltzen badugu, arma-hazkuntza Afrikatik migrazio-mugimenduak elikatzen dituzten bi fenomenorekin lotzen da. Alde batetik, militarismoak gatazken sorrera eta iraunkortasuna bultzatzen ditu, non ez dauden salbuetsita EBren eta beste potentzia batzuen partaidetzak, ezta bere armamentu-enpresenak ere.
Bestetik, miseriari eta klima-aldaketaren ondorioei aurre egiteko lankidetza-funtsak murriztu dira, askok Europara emigratzera bultzatzen baitute, bizirik irauteko. Aurrekontu militarra % 5era igotzen da. Lankidetzarena gero eta urrunago dago % 0,7ko ideia apaletatik.
Beraz, hautaketa ez da soilik armen eta gizarte-prestazioen artekoa. Era berean, EBko barne-segurtasuna eta Afrikako herrien ongizate-helburuekiko benetako lankidetza ere sustatzen ditu, baita erreparazio historikoa ere.
Alternatiba distentsioa da, ez armamentismoa.
Sakoneko arazoa ez da konpontzen aurrekontu militarrak izoztea eskatuz. Neurri horrek baliabide garrantzitsuak askatuko lituzke, baina ez lituzke berez aldatuko armamentu-karrera elikatzen duten nazioarteko tentsioak. Benetako alternatibak distentsiorako, gatazkak prebenitzeko eta segurtasun-akordioak eraikitzeko politika deliberatua eskatzen du.
Horrek esan nahi du negoziatzeko prestasuna, armamentuak kontrolatzeko mekanismo egiaztagarriak, elkarrekiko bermeak eta nazioarteko zuzenbidea errespetatzea. Historiak armategiak mugatzea eta lehia politikoak ezabatu gabe liskarrak izateko arriskua murriztea ahalbidetu zuten akordioen adibide ugari eskaintzen ditu.
Distentsioak ez du esan nahi erasoak onartu behar direnik, ezta defentsa-eskubideari uko egin behar zaionik ere; aitzitik, suntsipen-bitartekoak metatuz soilik eraikitako segurtasun-ilusioa baztertu behar da.
Europak askoz ere zeregin garrantzitsuagoa izan dezake arlo horretan, baina irizpide-autonomia, ekimen diplomatikorako gaitasuna eta irmotasuna behar ditu nazioarteko zuzenbidearen urraketen aurrean, urraketok nondik datozen kontuan hartuta.
Europako erakundeek Errusiak Ukrainari egindako erasoa, Gazaren suntsipena eta Iranen aurkako erasoak gaitzetsi dituzte. Baina kasu batzuetan amaierarik gabeko baliabideak ematen dituzte, eta beste batzuen aurrean —praktikan— beren balkoitik begiratu besterik ez lukete egingo nola sarraskitzen diren herriak.
Europak kritikoki aztertu behar ditu bere esku-hartzeak eta bere erabakien ondorioak —eta ez berak bakarrik—, distentsioa ez baita ahulezia: gidaritza politikoa eta aliatu boteretsuen aurrean ere posizioei eusteko gaitasuna eskatzen ditu.
Europako enpresa- eta teknologia-lehiakortasuna indartzeko ere ez da beharrezkoa gerra-industria bere garapenaren eragile pribilegiatuetako bat bihurtzea. Defentsa-gaitasunak arrazionalago antolatzeak, nazioarteko tentsioak murriztearekin batera, aukera emango luke baliabide gehiago bideratzeko ikerketara, azpiegituretara, zerbitzu publikoetara eta herritarren ongizaterako produktibitate handiagoko jardueren garapenera.
Itzul gaitezen, beraz, Europako gizarteen eskaeretara. Pentsioak jasanezinak direla edo etxebizitzarako, hezkuntzarako eta osasunerako baliabideak falta direla baieztatzen denean, armamentu-karrera berri batean aparteko batuketak konprometitzen diren bitartean, ez gaude aurrekontu-kontraesan soil baten aurrean, lehentasun politiko eta sozialei buruzko eztabaida baten aurrean baizik: gutxi batzuei mesede egitea edo gehiengo itzelen ongizateari lehentasuna ematea.
Azken batean, helburua ez da soilik defentsan zenbat gastatu erabakitzea, baizik eta zer Europa eraiki nahi den eta munduan zer eginkizun bete nahi duen erabakitzea.
ERREFERENTZIAK ETA OHARRAK
Stockholm International Peace Research Institute, SIPRI (2026). SIPRI Military Expenditure Database, 1949-2025. Estocolmo: SIPRI. Base de datos estadística.
https://www.sipri.org/databases/milex
Comisión Europea (2018). Boosting Investment in Social Infrastructure in Europe. Report of the High-Level Task Force on Investing in Social Infrastructure in Europe, presidido por Romano Prodi y Christian Sautter. European Economy, Discussion Paper 074. Bruselas: Dirección General de Asuntos Económicos y Financieros.
1 % 5 Hagako NATOren goi-bileran (2025eko ekaina) hartutako konpromisoa da: 2035ean BPGren % 5era iristea, % 3,5 gastu militar hertsian eta % 1,5 beste behar batzuetan defentsari lotutakoak. Errenta nazional gordinaren % 0,7 garapenerako laguntza ofizialaren helburua da, Europako Kontseiluak 2015ean berretsi zuena 2030a baino lehen lortzeko; 2023an EB osoak % 0,56 bideratu zuen. ELGAren aurretiazko datuen arabera, 2025ean CADeko herrialdeen laguntza % 23,1 jaitsi zen termino errealetan.
Ohar metodologikoa grafikoari. SIPRIren datuak, Military Expenditure Database 1949 – 2025, 2024ko dolar konstanteak dira. Gaur egun EB eta Erresuma Batua osatzen duten 27 estatuen batura 283.593 milioi dolarrekoa izan zen 2015ean, eta 518.370 milioikoa 2025ean. 2016tik 2025era metatutako gastu gehigarria, 2015eko mailari eustearen aldean, 795.837 milioi dolarrekoa izan zen. Gurea da 2024a euro konstanteetara bihurtzea, urteko batez besteko kanbio-tasa 2024koa izanik: 1 euro = 1,0824 dolar (Europako Banku Zentrala). Beraz, desberdintasunak egon daitezke beste iturri batzuekin alderatuta, baina joera argia da. Zifrak eurotan biribilduta daude; igoera erreala % 82,8koa da 2015 eta 2025 artean.