Nire izena Oscar da, jende gutxik ezagutzen nau nire bataio-izenez, mundu guztiak “Joko” deitzen dit, 38 urte ditut eta beti egon naiz kirol munduari lotuta. Lehenengo jokalaria izan nintzen, orain saskibaloiko entrenatzailea eta epailea naiz.
Kirola gida bezala ikusten dut bizitzan. Kirolaren munduan ikasten diren baloreak, pertsona on bat bihurtzeko helburuarekin bizitzan aplikatuko dituzunak dira. Beraz, kirolari onen aurretik pertsona onak hezitzeko bitarteko gisa ikusten dut kirola.
Zoritxarrez kirol munduan dudan esperientzia pertsonalak esaten dit jende guztiak ez duela kirola nik ikusten dudan bezala ikusten. Eta gurasoekin eta baita jokalariekin ere urte luzez bizi ondoren, ondorioztatu behar dut kirolaren beraren eta bizitzan egunero erabili ahal izateko kirolaren balioak ikasteko xedearen artean, sortzen den gaitzik handiena kirolaren helburuetako bat bera dela: lehiaketa.
Baina gaizki bideratutako lehiaketa da, gaizki hartutakoa. Seguru asko, helduok daramagun bizimodu kapitalista eta frenetikoak bultzatutako lehiaketa bat da. Bizitzan guztian (ikasketetan, gure lanean, lanetik kanpo...) lehiatzera ohituta gauden honetan, denok bilatzen dugu gurean onena izatea, gure buruari ahalik eta gehien ematea, etab... eta hori guztia oso ondo dago. Baina oker gabiltza, lehia lehenesten dugu kirolaren beraren balioen aurrean.
Irabazteko lehiatzea bai, baina edozein modutan eta edozein preziotan ez du ezertarako balio. Gure lana kirolariak kirolaren balioetan heztea da, lehiaketan beren onena eman dezaten prestatzen ditugun bitartean noski. Baina normalean, formatzaile gisa dugun lehentasun hori oztopatzen duenak izendatzaile komun bat izaten du. Eta esan dezakegu etsaia etxean dagoela, gure kirolarien gurasoak direla, nahiz eta batzuetan gu geu bihurtu garen etsai.
“Irabazteko lehiatzea bai, baina edozein modutan eta edozein preziotan ez du ezertarako balio”
Horregatik, medio apal honetatik eta iritzi-artikulu honen bitartez, kirolaren munduan dudan esperientzia azalduko dut, kirolaren eta lehiaketaren balioen artean sartzen diren faktoreak daudela eta.
1. Beren egoak gizentzen dituzten gurasoak
Egoa funtsezkoa da gu definitzeko eta funtzionatzeko, baina puzten denean eta baliozkotzea baino bilatzen ez duenean problematiko bihurtzen da, gure helburua ego orekatu bat eraikitzea da, gu menderatu gabe bizitzan aurrerantza bultzatuko gaituena.
Jokalariez ari garenean, gure lanaren zati bat jokalariak menderatzen irakastea da. Baina ezin dugu gauza handirik egin harmailetan entrenamenduak edo partidak ikusten dauden pertsonen alde.
Jokalari batek lehia-maila ona lortzen duenean, zailagoa da balioak erakustea. Nire esperientzia pertsonalean, guraso gehienak zoragarriak izan dira eta seme-alaben maila edozein dela ere, entrenatzaile bakoitzaren prozesua errespetatu dute. Baina jokalariak maila hartu ahala eboluzionatu duten gurasoen ego-kasuak aurkitu ditut. Ego hori jokalariarentzat berarentzat ere arazo bihurtzen den punturaino iristen da.
Duela urte batzuk, jokalari bat entrenatu nuen, gurasoek denboraldi hasieran esaten zutena: oso pozik zeudela semeak bere lagunekin taldea partekatzeagatik. Ni bat nentorren baieztapen horrekin, adiskidetasuna da gure kirolean dugun balore nagusietako bat. Baina denboraldiak aurrera egin ahala eta bere semeak maila hartu ahala, selekzioen dei ezberdinetara joanez joan zen. Lehenengo Araba eta gero Euskadi, lehiaketa ezberdinetan beraiekin lehiatzeko. Orduan beren semeak gelako lagunekin jolasten zuelako poz-pozik zeuden guraso haiek, bere haurra maila gorenean jokatzen zuela jakin zutenean, bere egoa hazi egin zen eta lehiaketa baino ez zitzaien axola. Porrotek min gehiago ematen zieten, eta taldean aldaketak iradokitzen hasi ziren, lehiakorragoak izateko. Guraso haien gehiegizko egoak eragindako jarrera aldaketa horrek semeari ere eragin zion, saskibaloian jokatzen zuenean ez baitzuen iribarre bera egiten, gertaketa horri kanpo presioa eta itxaropen neurrigabeak esaten zaio.
“Guraso haien gehiegizko egoak eragindako jarrera aldaketa horrek semeari ere eragin zion, saskibaloian jokatzen zuenean ez baitzuen iribarre bera egiten, gertaketa horri kampo presioa eta itxaropen neurrigabeak esaten zaio”
Noski, ez nuen galdetu behar semea lagunekin jolasean ikusten gozatzen zutela denboraldi hasierako esaldi hura ahaztuta geratu zenik. Eta aldaketa eragin zuten osagaiak orain arte artikulu honetan aipatu ditudan biak dira: Egoa eta lehia.
2. Semea profesionala izango dela uste duten gurasoak
Egoa igota duten gurasoak ere oso arruntak dira, eta, egoa igota izateaz gain, seme-alabak profesionaletara iristeko bezain onak direla uste dute.
Ez da gehiegikeria. Beren seme-alabak profesional izatera iristeko bezain onak direla argi eta garbi sinesten duten gurasoak aurkitu ditugu. Nahita seme-alabak 6, 7 edo 8 urte izan. Profilak salatzen ditu. Seme-alabak taldearen entrenamenduetatik kanpo entrenatzen dituzten gurasoak, partida jokatzen duen bakarra bere semea balitz bezala bizi dutenak harmailetan, bere kabuz klub erdi profesionalekin edo are profesionalagoekin harremanak egiten hasten direnak bere semea eskaintzeko eta bere harrobiko kide izateko… azken finean, itxaropen utopikoak eta erabat neurrigabeak jartzea bere semeari, horrek presioa eragiten baitio gaztetxoari, eta presio horrek nazka eta frustrazioa eragiten dizkio ia beti haurrari.
“Itxaropen utopikoak eta erabat neurrigabeak jartzea bere semeari, horrek presioa eragiten baitio gaztetxoari, eta presio horrek nazka eta frustrazioa eragiten dizkio ia beti haurrari”
Kasu bat, duela urte asko, guraso profil hori zuen mutiko bat genuen klubean. Kimu adinean jada lortu zuen klub profesional batek bere harrobirako fitxatzea, ez zitzaion axola behar adina aldiz Gasteizera eramatea bere semea aukera izan dadin klub horretan jolasteko. Zelako sorpresa galanta eraman zuen Junior mailan, hainbeste urtez aitaren presioarekin jokatzeaz aspertuta seguraski, klub profesionaletik atera eta lagunekin beste klub amateur batera joatea erabaki zuenean.
Okerrena izan zen aitak bere semearekin gertatzen ari zenaren frustrazioa bideratu zuela, bien arteko harremana murriztuz, ez zen konturatzen arazoa bere itxaropen handiak besterik ez zirela.
3. Hooligan gurasoak
Norbait hooligan terminoarekin ohituta ez badago ere, Hooligan bat zale britainiar bat da, normalean futbolekoa, bere jokaera bortitz, bandaliko eta erasokorragatik bereizten dena.
Guraso hooligan titulua, noski, gehiegikeria da, hiperbole bat. Baina kasu batzuetan, zoritxarrez, jatorrizko terminora hurbiltzen da.
Aita hooliganaren profila sinplea da. Nire taldeak irabazi egin behar du, hori gertatzeko erdian sartzen den guztia bere haserrearen ondorioa da, eta batez ere epailea baldin bada. Balioak? Irabaztea, gutxi iruditzen zaizu?
Kasu bat, 15 urterekin saskibaloi partidak epaitzen hasi nintzen, eta nire bizitzan bakarrik (laguntzarik gabe) arbitratzen nuen 3. partida kimu (11 urte) partida zen. 1. eta 2. sailkapenean. Bigarrena etxeko taldea zen, eta 12 puntu baino gehiagogatik irabazi behar zuen liga irabazteko. Bistan denez, emaitzak berdin-berdin ematen zidan. Saskibaloi-partida bat epaitzera joan nintzen nekien bezain ondo. Ezustekoa hartu nuen etxeko taldea txapelketak ematen zion puntu diferentziara heldu zenean, kanpoko taldearen aita bat jokalari aurkariei eta entrenatzaileari errieta egiten hasi zenean.
Partida gelditu eta aitari pabiloitik alde egiteko eskatu nion, bestela partidak ez baitzuen aurrera egingo. Hala gertatu zen, guraso hooligan batekin izan nuen lehen harremana izan zen, baina argi neukan nire balioek eta jokoak nola joan behar zuten.
4. Guraso entrenatzaileak (harmailetan)
Ezin zen falta, ziur nago kirolaren balioak errespetatzen ez dituzten guraso guztien artean espezimenik ohikoena dela hau. Seguru asko kirol honetan lehenago jokatu duen aita edo entrenatzaile ere izan da eta bere semeari aginduak ematen aritzen da harmailetatik. Agindu sinpleak (jauzi egin, korrika egin, tira egin, defenditu...) edo agindu konplexuagoak (adibidez, lagundu, ez pasatu edo moztu saskirantz). Nolanahi ere, semearengan gaitza bera da. Presio gehiago, umeak arreta galtzen du partidan, bere entrenatzailearen aginduetan eta jokoaz gozateaz uzten du.
Hau ez da partidetan bakarrik gertatzen. Duela oso gutxi gainera, entrenatzaile eta saskibaloi-jokalari izan zen aita batek esan zidan, aurten nik entrenatzen dudan mutiletako batek (bere semeak) saskirako sarrerak egiten zituela eskuinarekin ezkerraldean eta eskuinarekin bote eginez (Alderantziz egiten da). Entrenamenduaren ostean zuzentzea erabaki zuen, eta hori ez dela horrela egiten esatea erabaki zuen.
Uztaitik urrutien duten eskuarekin egin behar dute sarrera, ezkerrarekin kasu honetan. Kontatu zidanean esan nion “zure semea entrenatzen ari zara? Hori ez zaio ondo etorriko, aita batek aita izan behar du, semeari babesa eman behar dio eta semea aholku eske hurbiltzen bazaio edo aitari saskira botatzera edo keinu teknikoren batekin laguntzera joatera ere eskatzen badio, aurrera.
Matematikarekin laguntza eskatuko balizu bezala da. Baina bulkada hori, mutikoarengandik abiatu beharrean aitarengandik hasten bada, orduan aita izateari utzi eta entrenatzaile izatera pasatzen zara, orduan presioa gehitzen diozu mutikoari. Kanpoko inolako presiorik gabea izan beharko lukeen zerbaitetan” zorionez aita honek entzun egin zidan eta berehala konturatu zen bere bulkada kontrolatu egin behar dela eta entrenatzaileei utzi behar zaiela bere lana egiten.
5. Guraso entrenatzaileak (pista barruan)
Kasu honetan diferentzia argia da. Seme-alaben taldea entrenatzea ideia ona dela uste duten gurasoak. Errealitatetik urrun, alajaina.
Baliteke aita hori ondo sentitzea, pozik bere semearekin denbora gehiago eman ahal duelako berari ere gustatzen zaion kirola egiten. Baina, azken finean, mesede eskasa egiten ari zaio semeari.
Aurten Sugarrak klubera itzuli naiz kirol arloa zuzenduz, iaz 4 guraso zeuden beren seme-alabak klubean entrenatzen, eta nire lehen neurria izan zen guraso bakar batek ere ez zezakeela bere seme-alabak entrenatu, beste edozein talde entrenatuz gero, arazorik gabe.
Arrazoiak ugariak dira:
- Inpartziala izateko zailtasuna. Aita batek, asmo onenarekin ere, gehiago eska diezaioke bere semeari, edo mesede egin, inkontzienteki. Bi egoerek tentsioak sortzen dituzte haurrarekin eta taldearekin.
- Alferrikako presio emozionala. Haurrak sentitzen du ez diola inoiz ebaluatzeari uzten, kantxan egindako akats bat arazo bihur daiteke etxean
- Gatazkak beste guraso batzuekin. Faborezko tratua edo bidegabeko erabakiak txandaketetan edo talde-roletan. Horrek, azkenean, eragina izan dezake taldearen giroan, egia ez bada ere.
- Haurraren autonomia oztopatzen du. Kirolak haurrari lagundu behar dio beste heldu batzuei entzuten ikasten, kanpoko autoritatea kudeatzen, eta arazoak konpontzen gurasoen menpe egon gabe.
- Aita-semeen arteko harremanik ahulena. Aita bada zuzentzen duena, aulkian esertzen dena edo seme-alabari ikaskideen aurrean arreta deitzen diona, haurrak familia barruko gatazkarekin lotu dezake saskibaloia, gozamenaren ordez.
Argudio horiekin guztiekin, aita batek pistatik kanpo, baina ez pista barruan, aita gisa jarduten jarraitzearen ideia defendatzen dut dudarik gabe.
6. Entrenatzailea entrenatzen duten gurasoak
Badira bere garaian jokatu zutenak, eta entrenatu zutenak haien kirolean eta uste dutenak euren semearen taldea hobea izango litzatekeela hau gehiago entrenatu edota beste hau egingo bazenu eta alineazio hau eta ez beste hau jarriko bazenu, eta hobe izango litzateke jokalari honek gehiago jokatu eta beste honek gutxiago jokatuko balu.
Berezko senez ezin dute semearen entrenatzailea entrenatu. Ez diegu minutu bat bera ere eskaini behar. Beno bai, bat bakarrik esateko bere semea maite duen kirolaz gozatzen ikusteko, eta asko animatzeko eta laguntzeko, hori baita, aita den aldetik, beti egin behar duena.
7. Guraso ultralehiakorrak (toxikoak)
Kirolean porrota onartu gabe lehia besterik ikusten ez duen aitaren profila da. Orduan, porrota gertatzen denean, bere frustrazioak taldeko jokalari ez hain produktiboengan edo ez hain trebeengan bideratzen ditu.
Harmailetan egiten ditu iruzkin horiek, kontu handiz, haur horien gurasoen aurrean ez egiteko. Larriena bere semearen aurrean berdina egiten duenean gertatzen da. Toxikotasun giro txar hori kimu edo infantil mailako talde baten aldageletara eramanez.
Ez dut horrelako guraso askorik izan zo,rionez, saskibaloiari eskainitako urte askotan.
8. Klubaren guraso babesleak
Ez da oso ohikoa ni nagoen klubean, aita estilo honekin topo egitea baina beste kirol batzuetan, futbolean adibidez, entrenatzaileekin hitz egiten dudanean zoritxarrez dirudiena baino ohikoagoa dela esaten didate.
Enpresa bat duen guraso-estilo bat da, eta semeak kirola egiten duen kluba babestea erabakitzen du eta gero, semearentzako mesede-tratua eskatzen du edo semearen aldeko erabakiak hartzen laguntzen saiatzen da…
Klubean kasu bakarra gogoratzen dut, bere aita babeslea zen jokalari batena. Eta entrenatzaileek A eta B taldeen zerrenden berri eman zutenean, behar baino gehiago sakatu zuen semea A taldean egon zedin, eta babesle izatearen bidez egin zuen presioa. Esan bezala, ez da nire kirolean batere ohikoa, baina badirudi beste kirol batzuetan gehiago erabiltzen dela; beraz, egokia iruditu zait aipatzea.
Bonustrack: Entrenatzaile toxikoak
Azkenik, inongo guraso edo amarekin zerikusirik ez, baina batzuetan gu entrenatzaileok hainbeste itsutu egiten gara lehiaketagatik, ezen garenaren eta izan nahi dugunaren ikuspegi erreala galtzen baitugu.
Adibide argi pare bat, bata nire klubekoa eta bestea kanpoko klub oso hurbilekoa.
Gure klubean, kadete mailako eskolarteko partida bat jokatzen zen 1. sailkatuaren, Gasteizko talde baten, eta gure taldeak, 4. sailkatuak, joanekoan 20 puntuko aldeagatik galdu zuen
Orduan kontua da Aldundiak Laudiora joateko Gasteizko taldea jartzen zuen autobusak matxura izan zuela. Klubeko koordinatzailea gurekin harremanetan jarri zen gertaeraren berri emateko eta noski, partida iritsi bezain pronto normaltasunez jokatuko zela jakinarazi genion. Guztiei ondo iruditu zitzaien erabakia, gure klubeko kadete taldearen entrenatzaileari izan ezik. Hark esaten baitzuen talde bat partidako ordua baino 30 minutu geroago aurkezten bazen, talde hori ez agertzeagatik eman beharko zitzaiola irabazitzat etxeko taldeari.
Entrenatzaile honek eskola kirolean federatutako arauak nahasten zituen, esaten genion arau horiek ez direla eskola kirolean aplikatzen beste balore batzuk lehenesten diren tokian. Etortzen baziren partida ez jokatzeko tematu zen. Gaur egun entrenatzaile hori ez da gehiago klubeko diziplinan. Argi zegoen klubak defendatzen zituen baloreak eta defendatzen dituenak guztiz kontrakoak direla, lehiaketa medio noski, nola ez…
Eta bigarren kasua, nire ustez bietan larriena. Klub batek saskibaloiko infantil (13 urte) mailako lauko finala jokatzen zuen eta partida irabaziz gero, Euskadiko saskibaloi jokoak jokatzeko aukera zuen, sari handia dudarik gabe. Ligan aise garaitu zituen talde baten aurka jokatzen zuten, nagusitasun fisiko nabaria zutenak.
Bere entrenatzaileak 16 kide zituen taldean. Gure kirolean 12 jokalarik bakarrik eman dezakete izena aktan. Baina eskola mailan, 12k izena ematen badute, 12ak gutxienez 10 minutu jokatu behar dituzte. Laurden oso bat.
Orduan entrenatzaile hau, partida 8 jokalarirekin bakarrik jokatzea erabaki zuen, 8 lehiakorrenekin. Partida irabaztea beste 8 jokalarien gainetik lehenesteko, ez baitziren jantzi ere egin partida bateko minutu bakar bat jokatu ahal izateko, ziur asko egindako denboraldi osoagatik saritzat hartuko zutena.
Nahiz eta 8 jokalari “sakrifikatu” arren, ez zuten garaipena lortu.
Merezi al du gure kirolaren balore guztiei uko egitea partida bat irabazte hutsagatik? Niretzat erantzuna argia da, EZ, inondik inora.
Ez, ez zaitut artikulu honen bidez hezi nahi. Nahiz eta ziur egon guraso askori ondo etorriko litzaiekeela artikulua irakurtzea eta pixka bat ikastea. Baina aita edo ama bazara eta kirola egiten ari den seme-alaba bat baduzu biharko egunean artikulu honetan deskribatzen dudan gurasoetako bat bihur zintezkeela ohartarazi nahi dizut.
Zure esku dago zure txikiari animatzen eta laguntzen jarraitzea, entrenamendu eta partida bakoitzean gozarazten dion kirola egiten gozatzen duen bitartean.
Zure esku dago kirol horren balioak errespetatzen jarraitzea, kirola edozein dela ere. Eta zure esku dago balio horiei uko egin gabe lehiaketa onartzea.
Animo, lortu ahal izango duzu.
Animo, guztiok batera lortuko dugu.
Oscar Muñoz “Joko”
Saskibaloiko entrenatzailea