Arrazakeria ikusteko ez dago urrutira joan beharrik: hemen dago, Laudion eta Aiaraldea osoan. Eta okerrena da gero eta gehiago nabaritzen dela eta normalizatu egiten dela. Ez dut intuizioz esaten, datuek berresten dute. Euskadin, 2024an, 143 gorroto-delitu erregistratu ziren, gehienak arraza-arrazoiengatik. Immigrazioaren Euskal Behatokiak ohartarazi du immigrazioarekiko tolerantzia urtez urte jaisten ari dela. Zer esan nahi du horrek? Lehen ahapeka esaten zena orain lotsarik gabe botatzen dela. Lehen marjinala zena gaur egun kalean, sareetan eta baita diskurtso politikoetan ere entzuten dela.
Baina zifretatik haratago, egunero ikusten duguna dago. Hemen, arrazakeria ez dira teoriak: bizitza errealean gertatzen diren gauzak dira. Gazte migratzaile bat taberna batean sartu eta elkarrizketak gelditzen direnean edo zuzenean zerbitzatzen ez diotenean eta alde egitera gonbidatzen dutenean. Norbaitek honelako esaldiak botatzen dituenean entzuten duzu: "Etortzen dira eta guk ez ditugun laguntzak ematen dizkiete". "Hemen badaude, egokitu daitezen". "Ez naiz arrazista, ordenatua naiz."
Beloa jantzita duen emakume bat kalean dabilenean eta goitik behera zeharkatzen duten begiradak jasotzen dituenean nabaritzen duzu, ezingo balu bezala hemengoa izan. Mutil bat trenaren zain dagoenean eta, motxila eta bizarra eramateagatik bakarrik, norbaitek begiratzen dionean arriskutsua balitz bezala sentitzen duzu. Txikiak diruditen xehetasunak dira, baina pisu handia sufritzen duenaren bizitzan. Eta larriena da hori guztia "sen onez" mozorrotzen dela. "Jendea nekatuta dago", "egia besterik ez dute esaten", "ez da arrazakeria, gurea zaintzea da" esanez justifikatzen dute euren burua. Baina ez gaitezen engaina: arrazakeria ez da inoiz zentzuzkoa; indarkeria da. Islamofobia ez da inoiz iritzia, logikaz mozorrotutako ezjakintasuna da.
Auzo osoak laguntzen, lantzen, zaintzen eta sostengatzen urteak daramatzaten komunitateak nola seinalatzen diren ikustea da gogorrena. Ikustea nola kriminalizatzen den musulman arrunta, beldurra asaldatzeko estrategia gisa duten mugimendu politikoak zuritzen diren bitartean. Islamari buruz nola hitz egiten den ikustea, hura ezagutu gabe, errepikatuz duela hamarkada batzuk faltsuak zirela frogatu ziren baina zirkulatzen jarraitzen duten klixeak, etsai erraz bat behar dutenentzat balio dutelako.
Kezkatzen nau, sumintzen nau eta min ematen dit. Baina zer gertatzen den badakigunok daukagun erantzukizuna ere gogorarazten dit. Isiltzea ere onartzea delako. Eskubideak ez direlako bakarrik defendatzen. Diskurtso arrazista bat erantzunik gabe errepikatzen denean, lekua hartzen duelako. Ez dira ideologiak. Ez da ezkerra edo eskuina. Gizatasuna da. Ulertu behar da ezein gizartek ez duela aurrera egiten bere jendearen parte bat baztertu, seinalatu edo umiliatzea erabakitzen duenean. Eta, batez ere, oraina eta etorkizuna eraiki behar dira, inork ez dezan bere jatorria, erlijioa edo nortasuna justifikatu behar. Arrazakeria eta islamofobia ez dira iritziak: zauriak dira. Eta gizarte gisa erabaki behar dugu irekita uzten jarraitu nahi dugun edo sendatzen hasi nahi dugun. Ez da nahikoa sumintzea: ekin behar zaio. Salatzea, heztea, laguntzea. Giza duintasuna ez delako negoziatzen.