Urduñako Udalak bere historiako lehen Bide Publikoen Inbentarioa egiteko enkargua egin du. Dokumentu tekniko horren gabeziak, hamarkadetan zehar, auzokideen eta jabeen arteko gatazkak eragin ditu landa-bideen erabilerari eta titulartasunari buruz. Erreferentziazko erregistro ofizialik gabe, udal teknikariek, idazkariek eta Korporazioak berak bitartekari lanak egin behar izan dituzte urte luzez, alde bakoitzaren interpretazioan oinarrituta. Alkateak, Iker Santocildesek, adierazi du inbentarioak aukera emango diola Udalari “orain arte bakoitzaren interpretazioaren esku zegoena irizpide tekniko kontrastatuekin kudeatzeko”.
Artxibo historikoak, katastroa eta mendizaletasuneko aplikazioak, erabilitako iturrien artean Lana landa-garapeneko espezializatutako Ingeniería Sendo S.L. enpresari (egoitza Mendexan) esleitu zaio. Teknikariek udal eta foru artxibo historikoetako ikerketa uztartu dute lurraren gaineko azterketarekin, 1945etik aurrerako aireko argazkien azterketarekin, katastro zahar eta berriaren berrikuspenarekin eta adineko bizilagunen testigantzen bilketarekin. Metodologiaren arabera, froga bakar bat ez da erabakigarria: guztien baterako koherentziak zehazten du bide bat publikoa ala pribatua den.
Erabilitako dokumentuen artean daude 1930eko hamarkadako udal minutak (mapa topografiko nazionala egiteko erabiliak), 1986ko kontzentrazio parcelarioko planoak, 1975eko Herri Erabilerako Bideen mapak eta 1954 eta 1956 urteetako hegaldi fotogrametrikoak. Garai hartako katastroan bide bat poligonoen banatzaile gisa agertzea bere izaera publikoaren zantzu sendoa da, 1942ko katastroa egiteko jarraibideek lerro horiek iraunkorrak izatea eskatzen baitzuten, eta berariaz baztertzen baitzituzten zerbitzu- bideak.
Toponimia identifikatzeko, Felix Muguruzak egindako eta Udalak 2008an argitaratutako Urduñako Mapa Toponimikoa erabili da, Eusko Jaurlaritzaren kartografia digitalarekin osatua. Horrez gain, Bizkaiko Foru Aldundiko Su Itzalketa eta Larrialdi Zerbitzuen baso-pisten katalogoa eta mendizaletasuneko eta senderismoko aplikazioek sortutako “bero-mapak” erabili dira, ibilbide jakin batzuetan erabiltzaileen joan-etorria jasotzen dutenak.
Hileta-bideak eta ermitetarako eta erabilera kolektiboko guneetarako sarbideak
Dokumentuak “andabideak” edo hileta-bideak ere jasotzen ditu, baita ermitetara, errota, burdinola eta garbitegietara doazen sarbideak ere, prozesio eta ekitaldi kolektiboekin lotura dutenak. Zehazteko zein eraikinek duten sarbide publiko baterako eskubidea, inbentarioak 105/2008 Dekretuaren irizpidea aplikatzen du: 1950eko urtarrilaren 1a baino lehenagoko erabilera bizitegikoa duten eraikinak baserri gisa definitzen dira, eta eraikin berrien (etxebizitza unifamiliar eta txaleten) sarbideak pribatuak dira. Ez dira sartzen foru-bide edo errepide batetik 80 edo 100 metro baino gutxiagoko sarbideak.
Sarearen izaera publikoa oinarritzeko, dokumentuak auzolanaren figura berreskuratzen du, hau da, auzobideen mantentze-lanetan parte hartzeko ohiko betebeharra, 1785eko Bideen Instrukzioan jasoa. J.M. Barandiaranen Euskaldunak entziklopediaren arabera, betebehar hori derrigorrezkoa zen baserriak elkarrekin, hirigunearekin edo herri-mendiekin lotzen zituzten bideetan, eta ez betetzeak zigor ekonomikoa zekarren.
Guztira, inbentarioak 128,3 kilometroko bide publikoak jasotzen ditu, bi kategoriatan sailkatuta: sare nagusi asfaltatua, Bide Nagusiak (BN), 26,9 kilometrorekin; eta bigarren mailako sarea, asfaltatu gabea, Bigarren Mailako Bideak (BMB), 101,4 kilometrorekin.
Bide bakoitzari identifikazio-kode bat esleitzen zaio (adibidez, 074001BN), eta deskribapen, historia eta kartografia datuak biltzen dituen fitxa propioa du.
Aurkezpenak Orduñan eta lau administrazio-batzarretan
Urduñak orain arte halako inbentariorik ez izatea ez da salbuespena Euskadin. Bizkaian landa-bideei buruzko araudi espezifikorik ez egoteak -Gipuzkoak badu 17/1994 Foru Araua- eta erregistro horiei historikoki arreta gutxi eman izanak udalerri asko dokumentaziorik gabe utzi ditu. Orduñako inbentarioa 1372/1986 Errege Dekretuaren babespean egiten da, tokiko erakundeak beren ondasun eta eskubideen inbentarioa egitera behartzen dituena.
Administrazio-faseari ekin aurretik, Udalak aurkezpen publikoak egingo ditu Urduñan eta udalerriko lau administrazio-batzarretan. Ruzabalgo Batzarraren kasuan -Belandia, Lendoñogoiti, Lendoñobeiti eta Mendeika biltzen dituena- gutxienez bilera bana egingo da kontzeju bakoitzean, herritarren zalantzak zuzenean argitzeko. Ruzabalek udalerriko bide-sare historikoaren zati handi bat hartzen du, eta Erdi Aroan Castilla, Aiaraldea eta kostaldearen arteko igarobide garrantzitsua izan zen.
Aurkezpenen ondoren, bi hilabeteko jendaurreko informazio-epea irekiko da, eta bertan herritarrek alegazioak aurkeztu ahal izango dituzte. Ingeniería Sendoko teknikariek alegazio guztiak banan-banan aztertu eta erantzungo dituzte. Behin betiko ebazpena Udalbatzak hartuko du, eta dokumentua Bizkaiko Gobernuaren Azpidelegaziora eta Foru Aldundira bidaliko da. Sartzen diren bideak herri-jabari publikoko ondasun gisa katalogatuko dira: ezin bereganatuak, preskribaezinak eta Administrazioak berreskuragarriak.
Azkenik, kartografia shape eta PDF formatuetan prestatu da, GIS sistemekin bateragarria, eta 1:15.000 eskalako mapa orokor batean jasota dago, DIN-A1 tamainan, ortoargazki eguneratuen gainean bide nagusiak eta bigarren mailakoak kolorez bereizita.