Laudion eta Aiaraldea osoan, kultura ehun fin gisa mantentzen da, iraunkortasunez, keinu txikiz eta ahalegin komunitarioz egina, ekosistema berezi bat bizirik mantentzen duena. Hemen, non memoria industriala oraindik entzuten den ibaiaren ertzetan eta lantegi birmoldatu edo hutsetan, praktika kulturalek arrakaletan hazten ikasi dute: auzo-elkarteak, kolektibo feministak eta tokikotik globalerantz lan egiten duten artistak.
Aiaraldearen bizitasun kulturala ez da ikusgarritasunetik ulertzen, giza dentsitatetik baizik. Ekimenak askotan larrialdi partekatuetatik sortzen dira: eguneroko bizitzan euskarari eusteko beharra, sortzaileen arteko laguntza-sareak eratzea, gazteek beren lurraldea izendatzeko hizkuntzak aurkitzea. Azken urteotan, gainera, kulturaren balio politikoari buruzko kontzientzia argia sortu da: ez soilik entretenimendu gisa, baizik eta eraldaketa sakonak izan dituen eskualde batean nor garen eta zer izan nahi dugun pentsatzeko tresna gisa.
Proiektuek askotariko mapa osatzen dute, eta bertan tradizio errotuak eta praktika berriak elkartzen dira. Lurralde-feminismoaren presentzia funtsezkoa izan da begiradak lekualdatzeko, historia beste kontakizun batzuetatik berrikusteko eta zaintzak kultura-azpiegitura gisa aldarrikatzeko. Memoriak ere (industriala, landa-eremukoa, migratzailea) bizirik dirauen gaia da pinturatik, performancetik, soinutik edo espazio publikoan esku hartzetik lan egiten duten sortzaile askorentzat.
Hala ere, ekosistema hori egiturazko hauskortasunekin bizi da: prekarietate ekonomikoa, sorkuntzarako espazio egonkorren falta, deialdi puntualen mendekotasuna eta jarraitutasunaren aldeko apustua egiten duten politika kulturalen beharra. Kezkagarriena da kulturak oraindik ez duela leku estrategikorik iruditeria politikoan.
Apustu argirik gabe, aukerak eta talentua galtzen ditugu, lurraldean geratu eta hura hazi zein elikatu lezaketenak. Kultura ezin da legealdi-aldaketen edo kidetasun koiunturalen mende egon. Jarraitutasuna, egonkortasuna eta ikuspegi partekatua behar dira, sortzaileei laguntzea ez baita gastua, inbertsioa baizik.
Aiaraldeak energia, ideiak eta pertsonak ditu. Erakundeek, eragileek eta herritarrek kultura bizitzaren eragile nagusia izan daitekeela (eta izan behar duela) onartzea besterik ez da falta. Lurraldea bere zatia egiten ari da; orain babesa irmoa, bidezkoa eta epe luzerakoa izan behar da. Kultura zaintzen denean, lurraldea loratu egiten delako.